Swachh Bharat Abhiyan Nibandh: “स्वच्छता हीच सेवा” हे वाक्य आपण अनेकदा ऐकतो. पण त्याचा खरा अर्थ मला “स्वच्छ भारत अभियान” सुरू झाल्यानंतर समजला. स्वच्छ भारत अभियान म्हणजे आपला देश स्वच्छ, सुंदर आणि निरोगी बनवण्याचा मोठा प्रयत्न. आपला भारत देश आपलं घर आहे. जसं आपण आपलं घर स्वच्छ ठेवतो, तसंच आपला देशही स्वच्छ ठेवायला हवा.
मला आठवतं, एकदा आमच्या शाळेत स्वच्छतेवर विशेष कार्यक्रम झाला होता. शिक्षकांनी आम्हाला झाडू दिले. आम्ही सगळ्या मित्रांनी मिळून शाळेचा परिसर साफ केला. सुरुवातीला थोडं कंटाळा आला. पण जेव्हा शाळा चमकू लागली, तेव्हा मनात खूप आनंद झाला. माझी मैत्रीण स्नेहा म्हणाली, “आपण रोज असं केलं तर शाळा किती सुंदर दिसेल!” तेव्हा मला “स्वच्छ भारत अभियान” किती महत्त्वाचं आहे हे कळलं.
स्वच्छ भारत अभियानाची सुरुवात आपल्या देशाचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी २ ऑक्टोबर २०१४ रोजी केली. हा दिवस महात्मा गांधी यांचा जयंती दिवस आहे. गांधीजींना स्वच्छता खूप प्रिय होती. ते स्वतः झाडू घेऊन साफसफाई करत असत. त्यांना वाटायचं की स्वच्छता ही खऱ्या स्वातंत्र्याची ओळख आहे. म्हणूनच त्यांच्या स्वप्नातील स्वच्छ भारत घडवण्यासाठी हे अभियान सुरू झाले.
माझी आजी नेहमी एक गोष्ट सांगते. ती म्हणते, “आमच्या लहानपणी गावात कचराकुंडी नव्हती. लोक रस्त्यावर कचरा टाकायचे. त्यामुळे आजार पसरायचे.” पण आता परिस्थिती बदलते आहे. गावात शौचालये बांधली जात आहेत. लोकांना स्वच्छतेचं महत्त्व समजत आहे. आजी म्हणते, “तुमची पिढी नशीबवान आहे. तुम्ही स्वच्छतेची सवय लहानपणापासून लावलीत तर देश नक्की बदलणार.”
स्वच्छ भारत अभियानामुळे अनेक चांगले बदल झाले आहेत. लोक आता कचरा वेगळा गोळा करतात. ओला आणि सुका कचरा वेगळा ठेवतात. रस्त्यावर थुंकणे किंवा प्लास्टिक टाकणे कमी झाले आहे. शाळांमध्ये स्वच्छतागृहे बांधली गेली आहेत. त्यामुळे मुलींना विशेष सोय झाली आहे. स्वच्छतेमुळे आपले आरोग्य चांगले राहते. आजार कमी होतात. वातावरण प्रसन्न वाटते.
एकदा मी आणि माझे मित्र मैदानात खेळत होतो. खेळून झाल्यावर आम्ही चिप्सचे पाकीट तिथेच टाकले. तेव्हा आमचे क्रीडा शिक्षक आले. त्यांनी रागावले नाहीत. फक्त एवढंच म्हणाले, “तुम्हीच जर कचरा टाकलात, तर स्वच्छ भारत कसा होणार?” आम्हाला खूप लाज वाटली. आम्ही लगेच तो कचरा उचलून कचराकुंडीत टाकला. त्या दिवसापासून मी कधीही कचरा इकडे-तिकडे टाकत नाही.
स्वच्छ भारत अभियान म्हणजे फक्त सरकारची जबाबदारी नाही. ती आपलीही जबाबदारी आहे. आपण छोट्या गोष्टींनी मोठा बदल घडवू शकतो. घर स्वच्छ ठेवणे, शाळा स्वच्छ ठेवणे, सार्वजनिक ठिकाणी कचरा न टाकणे – या सवयी लावल्या तर आपला देश नक्कीच सुंदर बनेल.
शेवटी मला एवढंच सांगावंसं वाटतं की, “स्वच्छ भारत अभियान” हे फक्त एक अभियान नाही, तर एक चांगली सवय आहे. आज आपण जर स्वच्छतेची जबाबदारी घेतली, तर उद्या आपला भारत देश जगात आदर्श ठरेल. चला, आपण सर्वजण मिळून स्वच्छतेची शपथ घेऊया आणि स्वच्छ, सुंदर आणि निरोगी भारत घडवूया.